ქალაქი პირად არქივებში
სოხუმის ძველ ფოტოებზე ზღვა თითქმის ყოველთვის ჩანს. ზოგჯერ — ღია ფანჯრის მიღმა, ზოგჯერ — სანაპიროს მოაჯირს იქით. მაგრამ ამ კადრების მთავარი ამბავი წყალი კი არა, ადამიანებია: ოჯახები, რომლებიც ჩვეულებრივ დღეს იღებდნენ და ჯერ არ იცოდნენ, რომ ეს ფოტოები მოგვიანებით ქალაქის მეხსიერებად იქცეოდა.
ომის შემდეგ ბევრმა ოჯახმა ნივთების მხოლოდ მცირე ნაწილი შეინარჩუნა. სწორედ ამიტომ ერთი გაცრეცილი ფოტო, მის უკან მიწერილი თარიღი ან ქუჩის შემთხვევით მოხვედრილი აბრა დღეს ისტორიულ წყაროდ იქცა. პირადი მოგონება საზოგადოებრივ არქივს ავსებს იქ, სადაც ოფიციალური ქრონიკა დუმს.
ქალაქი არ ქრება მაშინ, როცა მას ტოვებ — ის ქრება მაშინ, როცა მის ამბავს აღარ ჰყვებიან.
ხმა, რომელიც კადრს აკლია
ფოტო ვერ გვიყვება, რა ისმოდა იმ წუთას: ზღვის ხმა, ეზოდან დაძახებული სახელი, კიბეზე მეზობლების ნაბიჯები. ზეპირი ისტორიების შეკრება სწორედ ამ უხილავ ფენას აბრუნებს. სხვადასხვა მოგონება ზოგჯერ ერთმანეთს არ ემთხვევა, მაგრამ ამ განსხვავებაშიც ჩანს ქალაქის ნამდვილი სირთულე.
მეხსიერება ზუსტი რუკა არ არის. ის არჩევს დეტალს, ზოგს აძლიერებს, ზოგს კი წლების განმავლობაში ფარავს. ჟურნალისტური ამოცანა მოგონების გასამართლება კი არა, მისი კონტექსტში მოთავსებაა — რათა პირადი ტკივილი საერთო ისტორიის ნაწილად დარჩეს.
დაბრუნების უფლება და ამბის გაგრძელება
სოხუმის ამბავი მხოლოდ დაკარგვაზე არ არის. ის დაბრუნების უფლებაზე, იდენტობასა და მომავლის წარმოდგენაზეც არის. ახალი თაობა ქალაქს ხშირად საკუთარი თვალით არასდროს შეხვედრია, თუმცა ოჯახური ისტორიებით მასთან მაინც მჭიდრო კავშირი აქვს.
ამიტომ არქივის შექმნა წარსულისადმი ნოსტალგიური ჟესტი არ არის. ეს არის პასუხისმგებლობა მომავლის წინაშე: დავტოვოთ სახელები, მისამართები და ადამიანური გამოცდილება ისე, რომ ქალაქი პოლიტიკურ ფორმულამდე არ შემცირდეს.